De kamer lag verscholen achter drie deuren, diep in het Dogepaleis, waar zelfs het geluid van de Piazza San Marco, met haar duiven en haar venters en het eeuwige geklots van water tegen de fondamenta, niet meer doordrong dan een vage, verre echo. Giovanni Soro stond bij het enige raam, smal en hoog, dat uitkeek op een binnenplaats zo nauw dat de zon er nooit langer dan een uur per dag in scheen, en keek naar de secretaris die hem, met een plechtstatigheid die niet paste bij de kleine, kille ruimte, een verzegeld document overhandigde.
Gij zijt aangesteld, zei de secretaris, zijn stem gedempt zoals iedereen in dit deel van het paleis sprak, als officiële ontcijferaar in dienst van de Raad van Tien. Wat gij hier ziet, wat gij hier leest, verlaat nooit deze muren, tenzij de Raad zelf het u opdraagt.
Soro brak het zegel en las de korte, formele tekst die zijn nieuwe positie bevestigde, en voelde, terwijl hij las, iets dat het midden hield tussen trots en onbehagen, de eer van een dienst die niemand ooit hardop zou noemen, uitgeoefend in een stad die leek te ademen door geheimen in plaats van door lucht, waar zelfs de gondeliers, wist hij, hun eigen kleine codes hadden om elkaar te waarschuwen voor een naderende patrouille.
Hij was hier gekomen na jaren van studie in Latijn, Frans en Spaans, na uren doorgebracht te hebben met oude ambassadeursbrieven waarvan de codes hem als kind al hadden gefascineerd, meer dan de spelen die de andere jongens van zijn straat speelden. Waar anderen in cijfers enkel warboel zagen, zag hij patronen, de herhaling van een bepaalde letter, de frequentie van bepaalde lettergrepen in het Toscaans of het Castiliaans, de kleine, onvermijdelijke zwakheden die elke mens, hoe voorzichtig ook, in zijn eigen taal achterliet, zelfs wanneer hij haar probeerde te verbergen.
Buiten, in de gangen van het paleis, wist hij, wachtten op dit moment tientallen ambassadeurs op hun beurt om verslag uit te brengen, niet de officiële, plechtige verslagen die aan het begin van hun missie werden voorgelezen voor de Senaat, maar de andere soort, de relazioni die zij bij terugkeer, na jaren aan vreemde hoven, in stilte moesten opstellen: elk detail over de gezondheid van een vorst, de stemming aan een hof, de zwakke plekken van een bondgenoot of een vijand, alles vastgelegd met een nauwgezetheid die geen ander rijk in Europa op die schaal ooit had georganiseerd.
De secretaris wachtte tot Soro het document had gelezen en weer had opgevouwen, gebaarde hem toen mee te lopen naar een tweede, nog kleinere kamer, waar op een lange tafel stapels perkament lagen, sommige recent, andere vergeeld door jaren van archivering, onderschepte brieven, wachtend op een man die hun geheimen kon ontsluiten, ordelijk gerangschikt naar herkomst: Milaan, Napels, het hof van Frankrijk, de Ottomaanse havens waar Venetiaanse kooplieden hun eigen, informele netwerken van luisterende oren hadden opgezet.
Dit alles, zei de secretaris, wijzend naar de stapels, is verzameld door mannen van wie gij de namen nooit zult kennen, uit steden waar gij nooit zal komen. Sommige van deze brieven zijn onderschept door onze eigen koeriers, omgekocht aan vreemde hoven. Andere zijn overhandigd door burgers van deze stad zelf, die hun buren, hun vrienden, soms hun eigen familie, hebben aangegeven bij de Bocca di Leone.
Soro kende de stenen leeuwenkoppen die overal in de stad in de muren waren ingemetseld, hun opengesperde muil gereed om een geschreven aanklacht te ontvangen, anoniem, ongecontroleerd, voldoende om een onderzoek te starten tegen wie dan ook, van een verdachte koopman tot een senator van oude naam. Als kind had hij er nooit langer dan een paar tellen naar durven kijken. Hij was bang, zoals de meeste kinderen van Venetië, dat de leeuw op de een of andere manier zou weten welke kleine leugens en geheime wensen er in zijn hart omgingen.
En wat verwacht de Raad van mij, precies, vroeg Soro, terwijl zijn ogen over de stapels brieven gleden, elk pakket een eigen, ongelezen wereld.
Dat gij het onzichtbare zichtbaar maakt, antwoordde de secretaris, zijn stem voor het eerst iets zachter, bijna menselijk. Dat gij ons laat zien wat andere hoven fluisteren wanneer zij denken dat niemand luistert. Venetië heeft geen legioenen zoals Rome ooit had, Soro. Geen ruiterij die een vlakte kan overspoelen, geen leger dat een belegering kan doorstaan zonder hulp van buitenaf. Wij hebben alleen dit, informatie, eerder en beter dan onze rivalen, en de discipline om te weten wanneer we moeten zwijgen over wat we weten.
Soro liet zijn vingers over de bovenste brief glijden, de inkt al enigszins vervaagd, de tekens dicht opeengepakt in een patroon dat hem, na een enkele blik, al vaag bekend voorkwam: een variant, vermoedde hij, van een code die de Milanese chancellerie al jaren gebruikte, met kleine, eigen aanpassingen die de een of andere klerk had bedacht in de veronderstelling dat niemand ze ooit zou doorzien.
Ik zal nu beginnen, zei hij.
De secretaris knikte en liet hem alleen in de kleine kamer, waar het enige geluid het zachte knisperen was van oud perkament en, ergens ver beneden, het gedempte geklots van een gondel die voorbij gleed op het water, onwetend van de muren waarbinnen op dat moment werd besloten hoeveel van de wereld daarbuiten voortaan zichtbaar zou zijn voor de mannen die deze stad, in stilte, bestuurden. Soro trok de kaars dichter naar zich toe, streek het eerste vel glad met de palm van zijn hand, en begon.
