Mijn buurman klopt op een zaterdagochtend aan. Hij heeft stof in zijn haar en op zijn shirt, alsof hij zich heeft gerold door een verlaten zolder.
‘Kom eens kijken,’ zegt hij. ‘Iets raars gevonden.’
Ik volg hem door de gang naar zijn appartement, dat gespiegeld is aan het mijne maar toch helemaal anders voelt. Hij heeft alle meubels naar het midden geschoven, een eiland van bank en tafel en lampen in een zee van kale vloer. Aan de rand ligt gereedschap: een koevoet, een hamer, stukken laminaat opgestapeld als gevilde huid.
‘Ik wilde gewoon de vloer vervangen,’ zegt hij. ‘Dat oude laminaat was versleten. Maar kijk dan.’ Hij wijst naar de hoek waar hij is begonnen.
Ik zie het meteen. Onder de laag laminaat die hij heeft opgebroken, onder het oude vinyl dat daaronder zat, ligt een houten vloer. Planken van donker hout, breed en zwaar, met een glans die honderd jaar oud moet zijn. Maar dat is niet het rare.
Het rare zijn de scheuren.
Ze lopen door het hele oppervlak, een netwerk van lijnen als rivieren op een landkaart. Sommige zijn breed genoeg om je pink in te steken. Andere zijn haarfijn, nauwelijks zichtbaar tenzij het licht er op een bepaalde manier op valt. En in die scheuren zit iets. Geen stof, geen vuil, maar iets dat glimt.
‘Wat is dat?’ vraag ik.
Hij knielt neer, raakt een van de lijnen aan met zijn vinger. ‘Ik dacht eerst dat het water was. Lekkage of zo. Maar het is hard. Als steen. Of glas.’
Ik kniel naast hem. Het materiaal in de scheuren is doorzichtig maar niet helemaal. Het heeft kleur: goudbrons, koperrood, hier en daar een vleugje groen. Als je dichtbij komt, zie je dat het gelaagd is, alsof het in verschillende tijden is gestold.
‘Misschien een oude reparatie?’ probeer ik.
Hij schudt zijn hoofd. ‘Te regelmatig. Te... opzettelijk. Kijk.’
Hij wijst naar waar twee grote scheuren elkaar kruisen. Op dat punt zit een ster van het glimmende materiaal, perfect symmetrisch, alsof iemand het heeft gevormd toen het nog vloeibaar was.
We brengen de rest van de ochtend door met het verder opbreken van het laminaat. Met elk stuk dat loskomt, onthult zich meer van de houten vloer, en overal zijn die scheuren, die lijnen gevuld met glinsterend materiaal. Het is geen beschadiging, realiseren we ons langzaam. Het is ontwerp.
Iemand heeft deze vloer kapotgemaakt. Opzettelijk. En toen hersteld op een manier die de breuken niet verbergt maar juist laat zien, ze transformeert in iets dat bijna mooi is.
‘Misschien een aardbeving?’ zeg ik. ‘Of het huis is ooit verzakt?’
Maar dat verklaart niet waarom iemand de moeite zou nemen om elke scheur te vullen met dit materiaal, wat het ook is. Om er zoveel zorg aan te besteden.
We vinden het briefje drie weken later, toen hij het laatste hoekje van de vloer had blootgelegd. Het zit vastgeplakt aan de onderkant van een plank met tape die bijna tot stof is vergaan. Een envelop, vergeeld en bros, met alleen een datum erop: 23 april 1957.
Mijn buurman opent hem voorzichtig. Er zit één vel papier in, beschreven in een klein, precies handschrift.
Voor wie dit vindt:
Deze vloer legde mijn vader in 1923, het jaar dat ik werd geboren. Eikenhout uit het bos waar hij als jongen speelde. Hij zaagde elke plank zelf, schuurde ze tot ze glommen als water.
In 1945 kwam mijn broer niet terug uit de oorlog. Mijn moeder bleef bij het raam zitten wachten tot de dag dat ze stierf. Mijn vader werd stil, zo stil dat het huis leek te vergeten dat er ooit gelachen werd.
Op een nacht, een jaar na mijn vaders begrafenis, kon ik er niet meer tegen. Die volmaakte vloer, die gladde planken die niets lieten zien van alles wat hier was gebeurd. Ik nam een beitel en begon te hakken. Wilde het kapot maken, wilde scheuren maken waar het verdriet kon zitten in plaats van alleen in mij.
Maar toen ik klaar was en naar de ravage keek, schaamde ik me. Dit was mijn vaders werk. Zijn handen hadden dit gemaakt met liefde.
Ik kon het niet achterlaten zoals het was. Maar ik kon het ook niet verbergen, doen alsof het nooit was gebeurd.
Dus verzamelde ik al het goud dat ik had: mijn trouwring, de trouwring van mijn man en die van mijn moeder, ook de ketting die ze altijd droeg. Smolt ze in de oven van de oude fabriek waar ik werkte. Mengde het met hars, met kopervijlsel, met as van de boom waar mijn broer en ik als kinderen in klommen.
Elke scheur vulde ik, langzaam, over maanden. Soms huilde ik terwijl ik werkte. Soms voelde ik me... Ik weet niet precies, dichter bij vrede, denk ik.
Als je dit leest, heeft iemand anders besloten de vloer te bedekken. Dat begrijp ik. Scheuren horen verborgen te zijn. Maar misschien, als je dit leest, laat je ze zien. Niet omdat ze mooi zijn, maar omdat ze waar zijn.
Verdriet gaat niet weg. Het groeit alleen mee, wordt deel van de structuur.
Margaret Voss.
We zitten daar, mijn buurman en ik, op die gescheurde vloer. Het briefje tussen ons in.
‘Wat ga je doen?’ vraag ik uiteindelijk.
Hij kijkt om zich heen. Naar de scheuren die het hele oppervlak doorkruisen. Naar het goud en koper en groen dat erin zit, gestold verdriet van iemand die zeventig jaar geleden leefde en leed en probeerde heel te maken wat kapot was.
‘Laten zoals het is,’ zegt hij. ‘Wat anders?’
In de weken daarna schuurt hij. Hij brengt de vloer terug tot leven. Behandelt het hout, verzegelt de scheuren zodat ze beschermd zijn maar zichtbaar blijven. Sommige vrienden vinden het lelijk als ze het zien. Die wirwar van lijnen, dat bont van kleuren. Te druk, zeggen ze. Te beschadigd.
Maar anderen gaan zitten en kijken. Volgen de lijnen met hun ogen, proberen patronen te zien, vragen naar het verhaal.
Hij vertelt het. Laat het briefje zien, nu ingelijst aan de muur.
‘Soms,’ zegt een vriendin van hem op een avond, terwijl ze met haar vingers over een van de breuken gaat, ‘soms denk ik dat dit de eerlijkste vloer is die ik ooit heb gezien.’
Ik denk daar later over na, thuis in mijn eigen appartement waar de vloer glad is, ongeschonden, saai in zijn perfectie. Ik denk aan Margaret Voss met haar beitel en haar verdriet. Aan haar vader die planken zaagde. Aan haar broer die niet terugkwam.
Aan hoe ze alles wat waardevol was omsmolt tot iets dat kon helen zonder te vergeten.
De volgende ochtend zie ik het anders. Mijn eigen vloer, mijn eigen scheuren. Niet in het hout, maar overal anders. In de manier waarop ik praat over mijn vader die overleed toen ik zestien was. In hoe ik verjaardag vier alsof het een gewone dag is. In de foto’s die ik heb omgedraaid omdat kijken te zeer doet.
Scheuren die ik heb bedekt met laminaat van vrolijkheid, vinyl van alsof er niets is.
Ik weet niet of ik ze kan laten zien. Nu nog niet. Misschien ooit.
Maar nu weet ik dat het kan. Dat iemand het heeft gedaan, zeventig jaar geleden. Haar breuken heeft gevuld met alles wat ze had, alles wat haar dierbaar was.
Door H. Verdonk & Carolette Meran‑Davriel.
De Culturele Salon.
